ResQ Clinic

KANAMALAR VE ŞOK

Kanama Çeşitleri

Vücutta kanın aktığı bölgeye göre 3 çeşit kanama vardır:

• Dış kanamalar: Kanama yaradan vücut dışına doğru olur.
• İç kanamalar: Kanama vücut içine olduğu için gözle görülemez
  (zaman içinde kanama ile ilgili yan belirtiler görülebilir).
• Doğal deliklerden olan kanamalar: Kulak, burun, ağız, anüs,
  üreme organlarından olan kanamalardır.

Kanama atardamar, toplardamar yada kılcal damar kanaması olabilir.

• Atardamar kanamaları; kalp atımları ile uyumlu olarak kesik kesik
  akar ve açık renklidir.
• Toplardamar kanamaları; koyu renkli ve sızıntı şeklindedir.
• Kılcal damar kanaması; küçük kabarcıklar şeklindedir.
• Kanamanın değerlendirilmesinde, şok belirtilerinin izlenmesi çok
  önemlidir

Kanamalarda İlk Yardım

• Hasta/yaralının durumu değerlendirilir (ABC),
• Tıbbi yardım istenir -112 ,
• Yara yada kanama değerlendirilir,
• Kanayan yer üzerine temiz bir bezle bastırılır,
• Kanama durmazsa ikinci bir bez koyarak basıncı arttırılır,
• Gerekirse bandaj ile sararak basınç uygulanır,
• Kanayan yere en yakın basınç noktasına ( ana atardamar yada
  toplardamar ) baskı uygulanır,
• Kanayan bölge yukarı kaldırılır,
• Çok sayıda yaralının bulunduğu bir ortamda tek ilkyardımcı varsa, yaralı güç koşullarda bir yere taşınacaksa, uzuv kopması varsa ve/veya baskı noktalarına baskı uygulamak yeterli olmuyorsa turnike uygulanır,
• Şok pozisyonu verilir,
• Sık aralıklarla (2-3dakikada bir) yaşam bulguları değerlendirilir,
• Kanayan bölge dışarıda kalacak şekilde hasta/yaralının üstü örtülür,
• Yapılan uygulamalar ile ilgili bilgiler (turnike uygulaması gibi) hasta/yaralının üzerine yazılır,
• Hızla sevk edilmesi sağlanır.

Vücutta Baskı Uygulanacak Noktalar

• Atardamar kanamalarında kan basınç ile fışkırır tarzda olur.
  Bu nedenle, kısa zamanda çok kan kaybedilir.
• Bu tür kanamalarda asıl yapılması gereken, kanayan yer
  üzerine veya kanayan yere yakın olan bir üst atardamar
  bölgesine baskı uygulanmasıdır.

Turnike Uygulanacak Durumlar

• Çok sayıda yaralının bulunduğu bir ortamda tek ilkyardımcı
  varsa (kanamayı durdurmak ve daha sonra da diğer
  yaralılarla ilgilenebilmek için),
• Yaralı güç koşullarda bir yere taşınacaksa,
• Uzuv kopması varsa,
• Baskı noktalarına baskı uygulamak yeterli olmuyorsa.

Turnike Uygulaması

• Turnike uygulaması kanamanın durdurulamadığı durumlarda
  başvurulacak en son uygulamadır.
• Ancak eskisi kadar sık uygulanmamaktadır.
• Uzun süreli turnike uygulanması sonucu doku hasarı meydana
  gelebilir ya da uzvun tamamen kaybına neden olunabilir.
• Turnike, kol ve uyluk gibi tek kemikli bölgelere uygulanır, önkol ve bacağa el ve ayağın beslenmesini bozabileceği için uygulanmaz. Uzuv kopması durumlarında, önkol ve bacağa da turnike uygulanabilir.

Uzuv Kopmalarında İlkyardım Nasıl Uygulanır?

• Uzuv kopmaları, atardamar yaralanmaları nedeniyle ölüme yol
  açmaktadır.
• Hasta/yaralı sırt üstü yatırılır. Bacakları 30 cm kadar yükseltilir.
• Kanamayı durdurmak için kanayan yere veya baskı noktalarına bası
  uygulanır. Bu önlemlerle kanama kontrol edilemiyorsa turnike uygulanır
• Turnike uygulandıktan sonra sıkılaştırılarak uzuvdaki kanama kontrol
  edilir.
• Kopmuş uzuv parçası, su geçirmeyen bir plastik torbaya konur.
• Daha sonra kopmuş uzuv parçasının konduğu plastik torba ağzı
  kapatıldıktan sonra, içerisinde 1 ölçek suya 2 ölçek buz konulmuş ikinci
  bir torbaya yada kovaya konulur. Bu şekilde, kopmuş uzuv parçasının
  buz ile direkt teması önlenmiş ve soğuk bir ortamda taşınması sağlanmış
  olur.
• Torbanın üzerine kopan uzuv parçasının sahibine ait kimlik bilgileri
  kaydedilir ve yaralı ile aynı araca konarak en çok 6 saat içerisinde sağlık
  kuruşuna sevki sağlanır.

Burun Kanaması

• Hasta/yaralı sakinleştirilir, endişeleri giderilir,
• Oturtulur,
• Başı hafifçe öne eğilir,
• Burun kanatları 5 dakika süre ile sıkılır,
• Uzman bir doktora gitmesi sağlanır.

Kulak Kanaması

• Hasta/yaralı sakinleştirilir, endişeleri giderilir,
• Kanama hafifse kulak temiz bir bezle temizlenir,
• Kanama ciddi ise, kulağı tıkamadan temiz bezlerle kapanır,
• Bilinci yerinde ise hareket ettirmeden sırt üstü yatırılır, bilinçsiz ise
  kanayan kulak üzerine yan yatırılır,
• Kulak kanaması, kan kusma, anüs, üreme organlarından gelen
  kanamalarda hasta/yaralı kanama örnekleri ile uzman bir doktora sevk
  edilir.

Şok Nedir?

Kalp-damar sisteminin yaşamsal organlara uygun oranda kanlanma yapamaması nedeniyle ortaya çıkan ve tansiyon düşüklüğü ile seyreden bir akut dolaşım yetmezliğidir.

Şok Çeşitleri

1. Kardiyojenik ( kalp kökenli ) şok
2. Hipovolemik ( damardaki sıvının azalması ) şok
3. Toksik ( yabancı maddelere bağlı ) şok
4. Anaflaktik ( arı, böcek sokmaları vb.) şok

Şok Belirtileri Nelerdir?

• Kan basıncında düşme
• Hızlı ve zayıf nabız
• Hızlı ve yüzeysel solunum
• Ciltte soğukluk, solukluk ve nemlilik
• Endişe, huzursuzluk
• Baş dönmesi,
• Dudak çevresinde solukluk ya da morarma
• Susuzluk hissi
• Bilinç seviyesinde azalma

Şokta İlk Yardım Uygulamaları

• Kendinin ve çevrenin güvenliği sağlanır,
• Hava yolunun açıklığı sağlanır,
• Hasta/yaralının mümkün olduğunca temiz hava soluması sağlanır,
• Varsa kanama hemen durdurulur,
• Şok pozisyonu verilir,
• Hasta/yaralı sıcak tutulur,
• Hareket ettirilmez,
• Hızlı bir şekilde sağlık kuruluşuna sevki sağlanır (112),
• Hasta/yaralının endişe ve korkuları giderilerek psikolojik destek sağlanır.

Şok Pozisyonu

• Hasta/yaralı düz olarak sırt üstü yatırılır,
• Hasta/yaralının bacakları 30 cm kadar yukarı kaldırılarak, bacakların
  altına destek konulur ( Çarşaf, battaniye yastık, kıvrılmış giysi vb. ),
• Üzeri örtülerek ısıtılır,
• Yardım gelinceye kadar hasta / yaralının yanında kalınır,
• Belli aralıklarla (2-3 dakikada bir) bir yaşam bulguları değerlendirilir.